Typ hierboven uw zoekterm of scroll

© 2001-2015 Lycaeus Economisch Woordenboek - Alle rechten voorbehouden>

geharmoniseerde prijsindex (HICP) : financiële zaken markten en prijzen - internationaal vergelijkbaar gemaakte consumentenprijsindex voor de EU-lidstaten. Belangrijkste verschil ten opzichte van de in Nederland gehanteerde consumentenprijsindex is de eliminering van een aantal specifiek Nederlandse bestanddelen (met name huurwaarde eigen woning en de consumptiegebonden belastingen). (bron: DNB)

geheime reserve : financiële zaken - Reserve waarvan het bestaan niet uit de balans blijkt. Dit in tegenstelling tot een stille reserve, waarvan het bestaan wel uit de balans valt op te maken. (Schöndorff c.s.). Zie ook: onderdeel jaarverslag onderdeel stille reserve

geheimhoudingsovereenkomst : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - clausule in een arbeids- of dienstverleningsovereenkomst waarin een of beide partijen zich verbinden tot geheimhouding van bepaalde informatie die hen in het kader van de uitvoering van de overeenkomst ter ore komt. Bijv. de ~ wordt vaak versterkt met een boetebeding.

geld : financiële zaken, groei en conjunctuur - Een ruilmiddel dat in brede kring als betaalmiddel wordt aanvaard (Schöndorff c.s.). Geld is ongedifferentieerde koopkracht hetgeen betekent dat geld niet aan bepaalde goederen is gebonden, maar altijd wordt aanvaard.

geldhoeveelheid Eng.: money supply : financiële zaken, groei en conjunctuur - Al het chartaal geld en het giraal geld in handen van ingezetenen, verminderd met de kassen van het Rijk en de banken. Soms wordt de geldhoeveelheid aangeduid met het symbool M1. (Schöndorff c.s.).

geldillusie : geld, geldschepping - is het verschijnsel dat mensen denken dat ze rijker zijn geworden na een loonsverhoging terwijl zij er reëel er niet op vooruitgegaan zijn, omdat de prijzen ook gestegen zijn. Zie inflatie

geldlening : financiële zaken markten en prijzen - lening van geld waarbij rente over de af te lossen som moet worden betaald aan de uitlener of kredietverschaffer.

geldmarkt : groei en conjunctuur, markten en prijzen - Geheel van vraag naar en aanbod van kortlopend krediet tussen kredietinstellingen onderling en tussen deze instellingen en het ESCB. Soms wordt ook bedoeld de zogeheten geldmarkt in enge zin. Hieronder wordt verstaan de netto (kortlopende) schuldpositie van de particuliere banken bij de centrale bank. (Schöndorff c.s.). Sommige economen nemen als onderscheid tussen de geldmarkt en de kapitaalmarkt een periode van twee jaar. Een scherpe scheiding tussen geld- en kapitaalmarkt is er niet. Op de geldmarkt zijn naast de kredietinstellingen en de geldmarktfondsen ook bedrijven en institutionele beleggers actief. Zie ook: tegenstelling kapitaalmarkt onderdeel vermogensmarkt

geldmarkt in enge zin : groei en conjunctuur, markten en prijzen - is de liquiditeitspositie van de primaire banken.

geldmarkt kasreserveregeling : groei en conjunctuur - Met dit instrument kan de Europese Centrale Bank (ECB) de particuliere banken verplichten tijdelijk een bepaald bedrag op een speciale rekening (geldmarktrekening) vast te zetten. De bedoeling is ervoor te zorgen dat de geldmarkt (in enge zin) verkrapt, zodat de particuliere banken krediet moeten opnemen bij de ECB. Hierdoor worden zij gevoeliger voor veranderingen in de rentetarieven van de ECB. (Schöndorff c.s.).

geldmarktpapier : financiële zaken markten en prijzen - Papier dat wordt verhandeld op de geldmarkt, zoals effecten en wissels.

geldmarktrente : groei en conjunctuur - Rente op de geldmarkt. De geldmarktrente in Euroland wordt gestuurd door de Europese Centrale bank (ECB). Dit doet de ECB door in een krappe geldmarkt (in enge zin) de tarieven waartegen particuliere banken bij haar kortlopend krediet kunnen opnemen te verhogen of te verlagen. De tarieven van de ECB werken vervolgens door in de rente op de gehele geldmarkt. Zie ook: nadere verklaring Europese Centrale bank (ECB) nadere verklaring Eurolanden nadere verklaring geldmarkt

geldontwaarding : groei en conjunctuur, markten en prijzen - Een vermindering van de koopkracht van het geld door een stijging van het algemeen prijspeil (Schöndorff c.s.). Zie ook: onderdeel inflatie

geldpolitiek : groei en conjunctuur - Politiek die gericht is op de samenstelling en het groeitempo van de geldhoeveelheid (M1)en/of de liquiditeitenmassa (M3). Doel van het beheersen van de groei van M1 of M3 is het ontstaan van inflatie tegen te gaan. De doelstelling kan ook liggen in het beïnvloeden van de wisselkoers. Binnen de EMU (Economische en Monetaire Unie) staat de strijd tegen de inflatie voorop. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring liquiditeitenmassa nadere verklaring geldhoeveelheid nadere verklaring inflatie nadere verklaring wisselkoers

geldscheppende banken / instellingen : groei en conjunctuur - Banken waarvan de kortlopende schulden (girale tegoeden) door het publiek worden gebruikt als geld. (Schöndorff c.s.). Zie ook: onderdeel giraal geld

geldschepping : groei en conjunctuur - Vergroting van de geldhoeveelheid. Geldschepping kan bijv. ontstaan door girale kredietverlening van particuliere banken aan consumenten of ondernemingen. (Schöndorff c.s.). Men onderscheidt substitutie, transformatie en wederzijdse schuldaanvaarding. Ook de centrale overheid en de centrale bank zijn geldscheppende instellingen.

geldsluier : groei en conjunctuur - In geld uitgedrukte grootheden kunnen op het eerste gezicht een vertekend beeld van de werkelijkheid geven. bijv. iemand krijgt 5% loonsverhoging. Hij denkt dat hij nu meer te verteren heeft dan voorheen, maar beseft daarbij niet dat de prijzen ook met 5% zijn gestegen, zodat zijn reële inkomen onveranderd is gebleven. Blijkbaar kijkt hij niet door de geldsluier heen. (Schöndorff c.s.)

geldstroom : geld, geldschepping - is het product (= vermenigvuldiging) van de maatschappelijke geldhoeveelheid (M) en de omloopsnelheid (V)ßvan het geld. In symbolen => MV. Zie ook: onderdeel verkeersvergelijking van Irving Fisher

geldvernietiging : groei en conjunctuur - Verkleining van de geldhoeveelheid. Geldvernietiging ontstaat bijv. als consumenten of ondernemingen hun roodstand (op een betaalrekening) bij een bank aanzuiveren. Het geld dat dan in handen komt van de bank behoort niet langer tot de geldhoeveelheid. (Schöndorff c.s.).

geleding : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - is een bewerkingsstap in de bedrijfskolom. Een bedrijfstak wordt gevormd door geledingen op dezelfde hoogte van de bedrijfskolom. Verticaal tussen de geledingen bevinden zich markten.

geleide loonpolitiek : groei en conjunctuur - Gecentraliseerde loonpolitiek (Schöndorff c.s.). De overheid schrijft hierbij een voor alle werknemers geldende loonsverhoging bindend voor.

geliberaliseerde gemeenten : groei en conjunctuur, markten en prijzen - gemeenten waar geen huurprijsmaxima of huurbeschermingsbepalingen uit de huurwet gelden.

gelimiteerde order : geld, bankwezen - is een order waarbij de cliënt een prijs heeft afgesproken waarboven niet mag worden gekocht of waaronder niet mag worden verkocht. Orders waarbij geen limiet is afgesproken worden bestens orders genoemd.

gemeenschappelijk buitentarief : internationaal - Uniform invoerrecht dat leden van een douane- of economische unie heffen op producten die afkomstig zijn uit landen die geen lid zijn. (Schöndorff c.s.).

gemeenschappelijke markt : internationaal - De interne markt van de 15 landen die de EU (Europese Unie) vormen is sinds eind 1992 een vrije markt, zonder invoerbelemmeringen en met vrij verkeer van arbeid en kapitaal. Een grote homogene thuismarkt is van groot belang voor de afzetmogelijkheden van Europese ondernemingen. (Schöndorff c.s.). Tussen lidstaten is een vrij verkeer van goederen, diensten en productiefactoren (arbeid en kapitaal) en er is een gemeenschappelijk buitentarief. De gemeenschappelijke markt is dus één stap verder dan de douane unie (namelijk nu ook vrij verkeer van productiefactoren).

gemeenschappelijke regeling : algemeen overheid - Afspraak tussen lagere overheden, met name gemeenten, om voor gezamenlijke rekening bepaalde voorzieningen tot stand te brengen, bijv. een streekmuziekschool, een sociale werkplaats of een vuilverwerkingsbedrijf. (Schöndorff c.s.)

gemeenschapsmerk : internationale integratie en handel - merk dat dekking heeft in de gehele Europese Unie. Registratie van een ~ is mogelijk sinds 1996.

Gemeenschapsoctrooien : groei en conjunctuur, markten en prijzen - door het Europees Octrooi Bureau (EOB) verleende Europese octrooien met gelding voor alle landen van de Europese Gemeenschap.

gemeenschapsoctrooiverdrag (GOV) : groei en conjunctuur, markten en prijzen - verdrag van Luxemburg van 1975 dat later, in 1989, als Akkoord betreffende Gemeenschapsoctrooien werd gesloten. In de bijlage bij het ~ is een geschillenprotocol opgenomen op basis waarvan octrooigeschillen kunnen worden beslecht. Sinds 2000 worden het ~ en het Akkoord herzien.

gemeentebegroting : algemeen overheid - overzicht, maakt door de gemeenteraad, van de bedragen die hij alle taken en activiteiten beschikbaar stelt, en de financiële middelen die hij naar verwachting kan aanwenden.

gemeentebelastingen : algemeen overheid - lokale belastingen, bijv. onroerend goed belasting, hondenbelasting.

Gemeentefonds : algemeen overheid - Fonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de gemeenten, ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds op basis van de ontwikkeling van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven wordt het ˘accresö genoemd. (Schöndorff c.s.). Zie ook: onderdeel algemene uitkering (uit het Gemeentefonds)

gemeentegarantie : pand en hypotheek - bewijs waarin de gemeente zich garant stelt voor de hypotheekschuld van een huiseigenaar ten opzichte van een geldschieter.

gemeentelijke belastingen : algemeen overheid - Door gemeenten geheven belastingen. De gemeentewet geeft aan welke belastingen gemeenten mogen heffen. De onroerende-zaakbelastingen zijn daarvan veruit de belangrijkste. Parkeerbelastingen, rioolbelasting en hondenbelasting zijn andere gemeentelijke belastingen. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring onroerende-zaakbelastingen

gemeentelijke Kredietbank (GKB) : consumentengedrag - instelling die consumentenkrediet verleent en is opgericht bij besluit van de gemeenteraad.

Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) : internationaal - Overeenkomst tussen de republieken die tot eind 1991 de Sovjet-Unie vormden. Van het GOS maken onder andere de volgende landen deel uit: Russische Federatie-Rusland, Wit-Rusland, Georgië, Moldavië en Azerbajdzjan. (Schöndorff c.s.)

gemengde eigendom : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - is sprake van als de overheid, meestal als gevolg van steunverlening, een belang neemt in de onderneming in de vorm van aandelen. Voorbeelden zijn de KLM en (het voormalige) Fokker.

gemengde verzekering : financiële zaken consumenten en producenten - verzekering waarbij de uitkering van het verzekerde kapitaal plaatsvindt op een bepaalde in de polis genoemde datum (de eind- of expiratiedatum) of bij eerder overlijden van de verzekerde. Het woord 'gemengd' geeft aan dat het een combinatie is van een verzekering bij leven en een tijdelijke overlijdensverzekering. (bron: huizenveiling.nl)

gemiddelde arbeidsproductiviteit : nationaal inkomen, werkgelegenheid - de hoeveelheid productie per persoon per tijdseenheid.

gemiddelde consumptiequote : nationaal inkomen, werkgelegenheid - de breuk die laat zien welk gedeelte van het nationaal inkomen wordt geconsumeerd bij een bepaald inkomen.

gemiddelde druk : algemeen overheid - Bedrag van een heffing (belasting, sociale premie) uitgedrukt als percentage van een nader te kiezen grondslag, zoals het bruto loon, of het belastbaar inkomen. Zie ook: nadere verklaring belasting nadere verklaring sociale premie nadere verklaring bruto loon nadere verklaring belastbaar inkomen

gemiddelde fysieke opbrengst : producentengedrag - is de fysieke opbrengst per eenheid productiefactor.

gemiddelde opbrengst : producentengedrag - is de opbrengst (in geld uitgedrukt) per eenheid product. De gemiddelde opbrengst is (meestal) hetzelfde als de prijs van het product. Immers GO = TO/q en omdat TO = p x q is GO = (p x q)/q = p

gemiddelde opbrengstencurve (GO-curve) : producentengedrag - is hetzelfde als de individuele afzetcurve.

gemiddelde rusttijd van het geld : geld, geldschepping - is de reciproque waarde (= omgekeerde waarde) van de omloopsnelheid van het geld. Is het symbool (V) de omloopsnelheid van het geld, dan is de gemiddelde rusttijd (1 / V).

gemiddelde spaarquote : nationaal inkomen, werkgelegenheid - de breuk die laat zien welk gedeelte van het nationaal inkomen wordt gespaard bij een bepaald inkomen.

gemiddelde totale kosten (GTK) : producentengedrag - zijn de totale kosten per eenheid product. In formule vorm: GTK = TK/q . De gemiddelde totale kosten is te beschouwen als de kostprijs van een product.

gemiddelde variabele kosten (GVK) : producentengedrag - zijn de totale variabele kosten per eenheid product. In formule vorm: GVK = TVK/q

gemiddelde wig : algemeen overheid - Verschil tussen de arbeidskosten van de werkgever en het daarbij behorende nettoloon van de werknemer als percentage van de arbeidskosten. (Schöndorff c.s.) Zie ook: onderdeel werkgeverswig onderdeel werknemerswig

gemoedsbezwaren : financiële zaken consumenten en producenten - bezwaren tegen aantasting van de persoon veelal op godsdienstige overtuiging gebaseerd. Bijv. ~ tegen het sluiten van de motorrijtuigenverzekering.

General Agreement on Tariffs en Trade (GATT) : internationaal - Engels: Overeenkomst voor tarieven en handel, een afspraak (de eerste in 1948, en diverse nieuwe overeenkomsten daarna ) waarbij aanvankelijk 23, tot later 102 landen trachtten de handelsbarri&egra;res te verminderen. In 1995, tijdens de Uruguay-ronde, werd de opvolger de -> WTO (World Trade Organization) opgericht. Zie ook: onderdeel Algemene overeenkomst inzake tarieven en handel onderdeel World Trade Organization onderdeel vrijhandel

General Arrangements to Borrow (GAB) : financieel internationaal - Engels: Overeenkomst (1962) van de G-10 om binnen het IMF middelen ter beschikking te stellen aan deelnemende landen, en bij uitzondering ook aan andere landen.

General Arrangements to Borrow (GAB) / algemene leningsovereenkomst : financiële zaken markten en prijzen - kredietovereenkomst gesloten tussen het IMF en de G10 om onder bepaalde omstandigheden een bedrag tot 17 miljard dollar aan het IMF te lenen. (bron: DNB)

General Public Licence (GPL) : consumenten en producenten - Engels: toestemming om bepaalde software gratis en voor niet-commerciële doeleinden te mogen gebruiken, aan te passen of te verbeteren. Diegene die ~software heeft gewijzigd, is gehouden ook ~ te verlenen.

generatierekeningen : algemeen overheid - Laten zien in welke mate opeenvolgende generaties (ŠjaargangenĂ van de bevolking) - over hun gehele leven berekend - bijdragen aan de financiering van overheidsvoorzieningen, en in welke mate zij van die voorzieningen profijt hebben. (Schöndorff c.s.)

generiek verbindend verklaren : markten en prijzen - De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft de mogelijkheid een afgesloten CAO van toepassing te verklaren op de gehele bedrijfstak. Ook partijen die geen deel hebben gehad aan het akkoord vallen dan onder de collectieve arbeidsovereenkomst. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring CAO

generieke vrijstelling : financiële zaken markten en prijzen - algemeen geldende vrijstelling. Bijv. ~ van de vergunningsplicht van effecteninstellingen.

genotsvergoeding : groei en conjunctuur, markten en prijzen - vergoeding die de huurder aan de verhuurder moet betalen als vergoeding voor het genot van het gehuurde. Bijv. ~ tijdens procedure.

geografische arbeidsverdeling : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - is te verdelen in regionale en in internationale arbeidsverdeling.

georiënteerde markteconomie : algemeen - Producenten en consumenten beslissen over productie, investeringen en consumptie binnen door de overheid gestelde grenzen. (Schöndorff c.s.). Het is een mengvorm tussen de centraal geleide economie en de vrije ruilverkeershuishouding. Zie ook: onderdeel economische orde onderdeel centraal geleide economie onderdeel vrije ruilverkeershuishouding

geplaatst kapitaal : groei en conjunctuur, markten en prijzen - het vermogen, de bezittingen zonder de schulden van de onderneming.

gerechtelijke incassokosten : financiële zaken consumenten en producenten - de kosten die het gerecht maakt om haar vordering te kunnen innen;
de kosten die gemoeid zijn bij het voeren van een gerechtelijke incassoprocedure om een executoriale titel te hebben die door de deurwaarden tegen de schuldenaar kan worden ten uitvoer gelegd.

gerechtelijke intresten : financiële zaken consumenten en producenten - wettelijke rente.

gerechtsdeurwaarders : algemeen overheid - of deurwaarders. Bij Koninklijk Besluit (KB) benoemde ambtenaren die belast zijn met het uitbrengen van dagvaardingen en andere exploten, het leggen van beslag en de tenuitvoerlegging van vonnissen. De ~ treden ook vaak op als rolgemachtigde.

gerede betaling : financiële zaken markten en prijzen - contante betaling.

gereed geld : financiële zaken markten en prijzen - contant geld.

geregistreerde arbeidsreserve : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - totaal van personen die in het arbeidsproces ingeschakeld kunnen worden en die als zodanig geregistreerd zijn. Daarnaast bestaat de latente, niet-geregistreerde, ~ (veelal vrouwen).

geregistreerde onderhandse pandakte : pand en hypotheek - door de pandgever en pandhouder ondertekend document waarin staat over welke rechten, die niet aan toonder of order luiden, de pandhouder de macht verkrijgt. Voor vestiging van het (stil) pandrecht is registratie in de openbare registers noodzakelijk. Er hoeft dan geen mededeling te worden gedaan van de pandakte aan diegene jegens wie dat recht kan worden uitgeoefend (bijv. de bank).

geregistreerde werkloosheid : groei en conjunctuur - Personen die als werkzoekende staan ingeschreven bij een arbeidsbureau, geen betaald werk hebben voor 12 uur per week of meer en beschikbaar zijn voor een werkkring van 12 uur per week of meer (Schöndorff c.s.).