Typ hierboven uw zoekterm of scroll

© 2001-2015 Lycaeus Economisch Woordenboek - Alle rechten voorbehouden>

ex ante : algemeen - Latijn, lett: van tevoren. In de economie gebruikt men de term om aan te geven dat het om door economische partijen voorgenomen plannen gaat. Zie ook: tegenstelling ex post

ex post : algemeen - Latijn: achteraf, of gerealiseerd. Zie ook: tegenstelling ex ante

excedent-aansprakelijkheidsverzekering : financiële zaken consumenten en producenten - verzekeringsvorm die qua verzekerde bedragen de gewone aansprakelijkheidsverzekering te boven gaat. De ~ biedt bescherming tegen omvangrijke schadeclaims, die zonder verzekering een ernstige bedreiging voor de continuïteit van een onderneming kunnen inhouden. (bron: AON)

exclusief : algemeen - zonder. Bijv. prijzen ~ BTW.

exclusieve economische zone (EEZ) : internationaal, overheid - zeegebied dat ruimer is dan de territoriale zee en erkend is door het Zeerechtverdrag 1982. De kuststaat heeft in de ~ (200 mijl) het exclusieve recht tot visserij.

excommercialiteit : groei en conjunctuur, markten en prijzen - het buiten handel zijn van bepaalde zaken.

ex-dividend : financiële zaken - Term waarmee wordt aangeduid dat men een aandeel kan kopen exclusief het reeds aangekondigde (interim)dividend. (Schöndorff c.s.)

exogene grootheid : nationaal inkomen, werkgelegenheid - van buitenaf gegeven grootheden met behulp waarvan de endogene grootheden worden verklaard. Deze grootheden worden bepaald door factoren buiten het model.

expansiepad : consumentengedrag - van een onderneming is grafisch gezien de verzameling raakpunten van de evenwijdig verschoven isokostenlijn met het stelsel van isoquanten.

expiratiedatum : financiële zaken - 1. Afloopdatum van een optie of warrant (Schöndorff c.s.). 2. Vervaldatum van bijv. een verzekeringspolis.

exploitant / uitbater : groei en conjunctuur, markten en prijzen - persoon die de zaak uitbaat, leiding heeft over bedrijfsactiviteiten. Bijv. feitelijk had ~ J. Veerman van café De Hemel geen vergunning om de panden aan de haven in Volendam te gebruiken als horecagelegenheid. (Volkskrant)

export : internationaal - Uitvoer: verkoop van goederen en diensten aan het buitenland. (Schöndorff c.s.)

exportdiversificatie : internationale economische betrekkingen / integratie - heeft betrekking op de samenstelling van het exportpakket. Door een bredere samenstelling is een land minder afhankelijk van de export van één soort goed.

exportquota : internationaal - Per land wordt een maximum gesteld aan de hoeveelheid grondstof die het per jaar mag uitvoeren. Volgens de regels van de WTO (World Trade Oganization) zijn dergelijke quota niet toegestaan. Toch hanteert Japan onder druk van de Verenigde Staten en Europa een 'vrijwillig' exportquotum bij zijn uitvoer van personenauto's. In wezen gaat het hierbij om (verboden) protectionistische druk van de Verenigde Staten en Europa die de concurrentiestrijd met de Japanse auto-industrie niet goed aankunnen. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring WTO (World Trade Oganization

exportsubsidie : internationaal - Om export mogelijk te maken overbrugt de overheid het nadelige verschil tussen de binnenlandse prijs en de (lagere) wereldmarktprijs met financiële overheidssteun. Europa maakt zich in zijn landbouwbeleid al jarenlang schuldig aan deze praktijk. De afspraak bestaat dat Europa, onder druk van grote agrarische producenten zoals de Verenigde Staten, Canada en Nieuw Zeeland, in de komende jaren deze steun zal beperken. Landbouwsteun wordt zeker niet volledig gestopt. (Schöndorff c.s.)

expromissie / expromissio : groei en conjunctuur, markten en prijzen - Latijn: schuldoverneming die buiten de oude schuldenaar plaatsvindt. Voor een ~ is diens toestemming dan ook niet vereist.

extern evenwicht : internationaal - Evenwicht op de betalingsbalans. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring betalingsbalans

externe arbeidsverdeling : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - houdt de specialisatie in tussen de ondernemingen. bijv. de ene onderneming maakt computers, de andere koffiezetapparaten etc.

externe effecten : markten en prijzen - Positieve en negatieve invloeden die uitgaan van consumptie en productie. Deze neveneffecten worden, omdat ze buiten het prijs- en marktmechanisme vallen, niet in de prijs van het eind product verrekend. Men onderscheidt positieve en negatieve externe effecten. De negatieve externe effecten hebben de overhand en leiden tot de huidige omvangrijke milieuproblemen. Zie ook: onderdeel private kosten

Externe Organisatie Eng.: Industrial Organization : consumenten en producenten markten en prijzen - onderdeel van de economie dat bestudeert hoe ondernemingen in de markteconomie feitelijk met elkaar concurreren. Daarbij zijn concurrentie en het uitoefenen van monopoliemacht aan de orde van de dag. Centraal staan begrippen als marktvorm, marktgedrag en marktresultaat. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring markteconomie nadere verklaring marktvorm nadere verklaring marktgedrag nadere verklaring marktresultaat

externe waarde van de gulden : internationaal - De ~ is de waarde (koopkracht) van de gulden ten opzichte van het buitenland. In feite is dit de wisselkoers, waarbij men rekening houdt met de inflatie in het buitenland. Het beleid van DNB was vooral gericht om de externe waarde van de gulden ten opzichte van de D-mark stabiel te houden, omdat Duitsland onze belangrijkste handelspartner is. Sinds het invoeren van de euro (1 januari 1999) is dit nu (het handhaven van een stabiele euro) een taak van de Europese Centrale Bank (ECB).

externe werking : groei en conjunctuur, markten en prijzen - ~ van het handelsregister. Op feiten die door inschrijving of deponering bij de KvK zijn bekend gemaakt kan tegenover derden een beroep worden gedaan, zelfs al waren zij daarvan onkundig.

factoring : financiële zaken - Engels: De debiteurenportefeuille wordt uit handen gegeven aan een extern bedrijf, de factor, dat zorgt voor de facturering, de debiteurenadministratie en de incassering van de debiteuren. Het externe bedrijf ontvangt in ruil meestal een percentage van de omzet, maar draagt ook het risico over de schulden. Het bedrijf dat de debiteuren uitbesteedt ontvangt direct bij verkoop bijna het gehele verkoopbedrag (minus het percentage) van de factormaatschappij, en kan zich zo blijven richten op haar kernactiviteiten.

factorkosten : nationaal inkomen, nationale rekeningen - betekent dat een grootheid (meestal het nationaal inkomen) bepaald is tegen de prijzen van de productiefactoren. Zie ook: onderdeel marktprijzen

factuur / (oneigen.) faktuur / (mv.) facturen : financiële zaken consumenten en producenten - schriftelijke rekening of nota voor de geleverde zaken of verrichte diensten.

faillissement : financiële zaken - Wanneer een debiteur niet aan zijn verplichtingen voldoet kunnen schuldeisers onder bepaalde voorwaarden de rechter verzoeken het faillissement uit te spreken, een vonnis waarin wordt verklaard dat de debiteur zijn betalingen heeft gestaakt. Er wordt dan beslag gelegd op zijn vermogen om de schuldeisers daaruit te voldoen. In het vonnis wijst de rechter ook een rechter-commissaris en een curator (of meerdere curatoren) aan om de afwikkeling van het faillissement te regelen. (Schöndorff c.s.).

faillissementspauliana : groei en conjunctuur, markten en prijzen - onverplichte rechtshandeling die de schuldenaar kort voor zijn faillissement heeft verricht en waardoor de schuldeisers worden benadeeld.

Faillissementswet (Fw) : groei en conjunctuur, markten en prijzen - verschillende malen (gedeeltelijk) herziene wet van 30 september 1893 houdende de regeling van de faillissements-, surseance-, en schuldsaneringprocedure.

falcon : financiële zaken - Afkorting van de term fixed term agreement for long term call option on existing securities. Een falcon is een recht tot koop van aandelen dat verstrekt wordt voor een bepaalde periode. Falcons worden uitgegeven door beleggers die de onderliggende waarde (de aandelen) in hun bezit hebben. Zo behaalt de belegger die de falcons uitgeeft extra rendement op zijn aandelenbezit. (Schöndorff c.s.)

familievennootschap : producentengedrag - vennootschap waarbij de aandelen in beperkte kring, meestal binnen een familie, blijven circuleren.

familievereniging : producentengedrag - vereniging opgericht met als doel de bevordering van de geestelijke en stoffelijke belangen van een bepaald geslacht en van de leden en medeleden. Dat doel kan worden bereikt door bijv. het aanleggen van een familiearchief, -boek, verspreiden van familieberichten en behulpzaamheid in de brede zin van het woord.

Federal Reserve System (Fed) : internationaal - Engels: systeem van centrale banken in de Verenigde Staten, vergelijkbaar met de Europese Centrale Bank in Frankfurt. De Fed bestaat uit 12 Federal Reserve Banks die samen de rol van nationale centrale bank vervullen. De centrale bank heeft als hoofdtaken het monetair beleid en het toezicht houden op het binnenlands betalingsverkeer. Bij de eerste horen een stabiele munt (dollar) en rente, bij de tweede horen solide en integere instellingen. Omdat in de financiëe wereld veel draait om verwachtingen en vertrouwen, is eenduidig en goed gecommuniceerd beleid van belang. Daarmee werd de rol van de voorzitter van de fed, en zijn uitspraken, erg belangrijk. Voorzitter was zeer lange tijd Alan Greenspan, tegenwoordig is dit Ben Bernanke. Zie ook: onderdeel Greenspan, Alan

Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) : groei en conjunctuur - overkoepelende organisatie van vakbonden. de ~ is in 1975 ontstaan uit de socialistische NVV (Nederlands Verbond van Vakverenigingen) en de katholieke NKV (Nederlands Katholiek Vakverbond). Met 1,2 miljoen leden is de FNV de grootste vakcentrale van Nederland (het CNV is met 365.000 leden de tweede). De FNV bestaat uit 14 vakbonden. Enkele bekende namen zijn: ABVAKABO FNV (ambtenaren), FNV Bondgenoten (onder meer detail- en groothandel, banken, verzekeringen en uitgeverijen) en de Bouw- en Houtbond FNV. (Schöndorff c.s.).

feitelijk monopolie : producentengedrag - is sprake van als één bedrijf alle concurrenten uit de markt heeft verdrongen, of via het octrooi het alleenrecht heeft verworven voor de fabricage van een goed. In dit laatste geval is spreekt men ook wel van een technologisch monopolie.

fictief rendement : financiële zaken - Rendement dat de fiscus vaststelt voor buitenlandse beleggingsmaatschappijen, ook als zij geen dividend uitkeren (Schöndorff c.s.).

fiduciair geld : geld, geldschepping - is geld dat aanvaard wordt doordat men vertrouwen heeft in degene die het in omloop heeft gebracht. De nominale waarde is dan ook aanzienlijk hoger dan de intrinsieke waarde. Ons geldstelsel is volledig fiduciair.

finale kwijting / finaal kwijten / finaal gekweten : financiële zaken consumenten en producenten - verklaring dat een schuldenaar zijn schulden heeft voldaan en derhalve de schuldeiser dienaangaande niet meer van hem te vorderen heeft. De schuldenaar kan van de eiser verlangen dat deze laatste de ~ schriftelijk afgeeft.

financiële bijsluiter : financiële zaken markten en prijzen - document dat de koper vóór aankoop van een financieel product kosteloos ontvangt. De ~ behelst een korte samenvatting van de overige documentatie, zoals contracten, bijlagen, algemene voorwaarden en prospectussen. Het doel van de ~ is het geven van helderheid over de belangrijkste kenmerken en risico's van een product. (bron: beleggingsplein.nl)

financiële instelling : financiële zaken markten en prijzen - bank. Bijv. de Rabobank.

financiële markten : internationaal - Hier vindt de handel plaats in allerlei soorten vermogenstitels: valuta's, aandelen, obligaties, opties, warrants, futures enzovoort. Vooral de handel in zogeheten derivaten heeft in de afgelopen 20 jaar sterk aan betekenis gewonnen. De financiële markten in de wereld zijn met elkaar verbonden door een veeladerig systeem van telefoon-, fax- en computerverbindingen. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring derivaten

Financiële Termijnmarkt Amsterdam (FTA) : financiële zaken - Een dochter van de optiebeurs waar termijncontracten (futures) worden verhandeld. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring futures

Financiële-verhoudingswet : algemeen overheid - Legt de wijze van verdeling van het gemeentefonds en het provinciefonds vast. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring gemeentefonds nadere verklaring provinciefonds

financiën : algemeen - geldzaken.

financial lease : financiële zaken - Engels: financieringsvorm, waarbij de betaling in leasetermijnen de vergoeding vormt van het door de lessor (degene die het leaseobject ter beschikking stelt) geïnvesteerde bedrag. De duur van de overeenkomst is op enigerlei wijze gerelateerd aan de economische levensduur van het leaseobject. De lessor blijft juridisch eigenaar, maar alle (operationele)kosten komen voor rekening van de lessee (degene aan wie het leaseobject ter beschikking is gesteld), als economisch eigenaar. Zie ook: onderdeel lessor onderdeel lessee onderdeel economisch eigendom tegenstelling operational lease

financials : financiële zaken - Engels: verzamelnaam voor banken en verzekeringsmaatschappijen, meestal gebruikt om de bedrijfstak aan te duiden op de beurs.

financieel conglomeraat : financiële zaken markten en prijzen - groep rechtspersonen waar ten minste 1 kredietinstelling en 1 verzekeraar deel van uitmaakt. Het toezicht op deze instellingen is in handen van DNB en de Verzekeringskamer, waarbij de taakverdeling afhankelijk is van de vraag in welke sector het zwaartepunt van de groep ligt. Hierover zijn afspraken gemaakt in het zogenoemde Protocol. (bron: DNB)

financieel verslag : financiële zaken consumenten en producenten - kaarverslag. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring kaarverslag

financiering / financieren : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - houdt de manier in waarop een huishouding aan geld komt om de uitgaven te vergroten. bijv. hoe een gezin aan geld komt voor aanschaf van een auto, caravan of huis etc.; of hoe een ondernemer zijn bedrijf opzet of uitbreidt.

financieringsbehoefte : algemeen overheid - Algemeen: behoefte van een onderneming of overheidsinstantie aan financieringsmiddelen. Meer specifiek: beroep van de rijksoverheid op de kapitaalmarkt, (Schöndorff c.s.). Zie ook: onderdeel begrotingstekort onderdeel financieringstekort

financieringstekort : algemeen overheid - Het begrotingstekort verminderd met de aflossingen op de staatsschuld. (Schöndorff c.s.) Zie ook: onderdeel begrotingstekort onderdeel financieringsbehoefte

financieringsvoorbehoud : groei en conjunctuur, markten en prijzen - ontbindende voorwaarde in een koopovereenkomsten dat betrekking heeft op het binnen een bepaalde termijn kunnen rond krijgen (verkrijgen) van een lening. Het ~ komt vooral voor in voorlopige koopovereenkomsten van huizen.

firma : consumenten en producenten - vennootschap onder firma. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring vennootschap onder firma

fiscaal recht / belastingrecht : financiële zaken, overheid - vakgebied uit voornamelijk de Algemene Wet inzake Rijksbelastingen; vooral m.b.t. de juridische aspecten van belastingheffing.

Fiscale Inlichtingen en Opsporings Dienst (FIOD) : algemeen overheid - Onderdeel van de Belastingdienst dat zich bezig houdt met het verzamelen van inlichtingen ten behoeve van de belastingheffing en met opsporing van fiscale fraude. (Schöndorff c.s.)

fiscale partner : financiële zaken, overheid - personen die voor de belastingwet als partners worden aangemerkt. Bijv gehuwden en personen met een geregistreerd partnerschap. Onder voorwaarden kunnen ook anderen als fiscale partners worden aangemerkt.

fiscale privileges / fiscale voorrechten : financiële zaken, overheid - De fiscus heeft een voorrecht op alle goederen van de belastingplichtige. Als bijv. in het geval van faillissement niet alle schuldeisers betaald kunnen worden, dan wordt de fiscus onmiddellijk als een van de eersten betaald.

fiscalisering : algemeen overheid - Het vervangen van premiefinanciering van sociale verzekeringen door financiering ten laste van de algemene middelen. (Schöndorff c.s.) Zie ook: nadere verklaring sociale verzekeringen

fiscalist : financiële zaken, overheid - belastingkundig jurist.

fiscus / belastingdienst : financiële zaken, overheid - vorderingen van de ~ hebben zeer hoge preferentie. De ~ heeft een speciaal voorrecht met betrekking tot bepaalde roerende zaken welke eigendom zijn van derden en die aanwezig zijn op de bodem van de schuldenaar. Ook wanneer deze goederen geen eigendom zijn van de schuldenaar worden deze namelijk toch beschouwd als activa waarop de fiscus verhaal kan halen. Zelfs onder eigendomsvoorbehoud aan de schuldenaar geleverde goederen kunnen, wanneer ze aanwezig zijn op terrein van de schuldenaar, worden verkocht door de ~. De voorraden, mits eigendom van derden, zijn uitgezonderd van deze regeling.

flankerend beleid : algemeen overheid - Politiek die aanvullend is op een bepaald beleid en tot doel heeft negatieve effecten van dat beleid weg te nemen of te verminderen. (Schöndorff c.s.)

flauw : financiële zaken - Beursterm voor zeer slechte stemming ter beurze of een forse koersdaling voor een bepaald aandeel. (Schöndorff c.s.)

flexarbeid : groei en conjunctuur - Arbeidscontracten voor een bepaalde periode, afroepcontracten, contracten via uitzendbureaus en dergelijke. Voordeel voor de werkgever is dat hij zijn personele bezetting beter kan afstemming op de bedrijfsdrukte. De werkgever loopt met het aannemen van personeel onder dit type arbeidsvoorwaarden minder risico. (Schöndorff c.s.)

flexibele wisselkoers : internationaal - Is een koers die tot stand komt door het vrije spel van vraag en aanbod. Er zijn geen interventiegrenzen. De prijsverschillen tussen twee of meer valuta's worden veroorzaakt door vraag en aanbod. Men spreekt ook wel van zwevende wisselkoersen. Het voordeel van flexibele wisselkoersen is dat er automatisch evenwicht ontstaat op de betalingsbalans. Het nadeel zit in de grote onzekerheid over het koersverloop, hetgeen remmend kan werken op het tot stand komen van internationale transacties. Zie ook: tegenstelling vaste wisselkoersen onderdeel wisselkoers onderdeel spilkoers onderdeel zwevende wisselkoersen

flexwerken : groei en conjunctuur - Arbeidsovereenkomst waarbij werkgever en werknemer afspraken maken over flexibele werktijden, afhankelijk van de behoefte aan arbeidskrachten van de werkgever. (Schöndorff c.s.)

flexwet : arbeidsmarkt / productie / inkomensverdeling - wet waardoor de werkgever beter flexibele arbeidskrachten kan inzetten. Echter, oproepkrachten hebben recht op minimaal drie uur loon en uitzendkrachten die in drie maanden vrij veel aaneengesloten werk hebben verricht, worden geacht bij hem een contract voor onbepaalde tijd te hebben.

floaters : financiële zaken - Engels: obligaties waarvan de couponrente varieert met de marktrente. (floating interest rate). De houder van de obligatie loopt zo minder (rente-)risico.

floor broker : financiële zaken - Engels: Iemand die op de effecten- of goederen(commodities)-beurs handelt. De ~ handelt door koop of verkoop met andere brokers, waarbij tegen elkaar opgeboden wordt om de beste prijs te realiseren. Dit geschiedt vaak in opdracht van een klant, al kan hij ook voor eigen rekening handelen. De orders worden door een handelshuis of de bank aan de broker doorgegeven. Als een transactie afgerond is, geeft de broker dit door aan de bank, waarna de klant geinformeerd wordt.

Flora- en faunawet (FFW) : algemeen, overheid - wet van 25 mei 1998, met regels ter bescherming van in het wild levende planten- en diersoorten. Vooral bedoeld om een betere afstemming tussen die regels te bewerkstelligen als ook in verband met de uitvoering van internationale verplichtingen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties inzake de bescherming van die soorten.

Fonds Economische Structuurversterking (FES) : collectieve sector / economische orde en politiek - fonds dat wordt gevoed met een deel van de aardgasbaten en met de vrijvallende rentelasten (na dividendderving) samenhangend met de ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen, of uit opbrengsten van veilingen van etherfrequenties. De middelen uit het ~ worden gereserveerd voor investeringsprojecten van nationaal belang die de economische structuur versterken. Het betreft een verdeelfonds: vanuit het fonds worden bijdragen toegekend aan andere begrotingen van het rijk.

fonds luchtverontreiniging : algemeen, overheid - fonds waaruit aan een ieder die ten gevolge van plotseling optredende luchtverontreiniging schade heeft geleden welke redelijkerwijs niet of niet geheel te zijnen laste behoort te blijven, op zijn verzoek een vergoeding kan worden toegekend.

fondsen : financiële zaken markten en prijzen - gemeenschappelijk vermogen, terzake waarvan bewijzen van deelgerechtigdheid kunnen worden verstrekt; voorbeelden zijn pensioenfonds, schadefonds en beleggingsfonds